Khi bạn làm kế toán thì bạn phải có 1 cái khung chuẩn để theo. Có thể lúc nhớ lúc quên. Mấy thứ khó nhằn nhất này gọi là nguyên tắc kế toán. Có tới 7 nguyên tắc kế toán. Hãy lọ mọ và xem xét từ từ chút nhé với trạng thái thư giãn nhất có thể.
Theo kinh nghiệm của Khanh, có lẽ bạn chỉ cần đọc qua, rồi hiểu, chứ cũng chả cần nhớ máy móc làm gì. Nhớ bây giờ dành cho ổ cứng máy tính!
Nguyên tắc kế toán là gì?
Thì nguyên tắc là nguyên tắc, cái bạn bắt buộc phải tuân theo và thực hiện. Hiểu đơn giản thế.
Nguyên tắc kế toán là những thứ bạn buộc phải theo khi làm kế toán, phải tuân thủ nó.
Cụ thể hơn là thế này!
Nguyên tắc kế toán là tập hợp các quy tắc và nguyên lý cơ bản được áp dụng trong nghiệp vụ kế toán. Đây là những nguyên tắc không thể thiếu để đảm bảo tính chính xác, minh bạch và đúng thời điểm của thông tin tài chính.
Nắm được nguyên tắc để bạn có đủ tự tin xử lý trong những trường hợp nội dung nghiệp vụ có hướng dẫn mâu thuẫn nhau. Để cuối cùng kết quả của bạn là báo cáo tài chính có độ tin cậy nhất!
Nội dung của nguyên tắc kế toán được quy định ở đâu?
Giờ hãy lòng vòng thêm 1 chút nữa.
Bạn làm kế toán thì phải để ý đến 2 thứ cực kỳ quan trọng để theo nghề: đó là quy định về kế toán và thứ 2 là quy định về thuế.
Xem thêm: Kế toán là gì?
Quy định về kế toán có 3 thứ bạn cần nhớ.
Hãy để ý con số 3.
Thứ 1: là luật kế toán.
Tất nhiên kèm theo các nghị định hướng dẫn. Mình còn chả đọc hết luật chứ nói chi đến nghị định.
Thứ 2: là chuẩn mực kế toán.
Cái này có bắt đầu từ 20 năm trước rồi.
Thứ 3 là chế độ kế toán.
Hiện hành là thông tư 200.
Theo kinh nghiệm của Khanh thì bạn đọc hết thông tư 200 (TT200) là đã ác chiến lắm rồi. TT200 là chế độ kế toán. Mà chế độ kế toán việt nam thì nó hướng dẫn chi li lắm.
Thông tư 200 là thứ bắt buộc phải đọc để làm nghề kế toán.
Nội dung thông tư 200 về chế độ kế toán.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bạn có thể chọn Thông tư 133 để làm cho đơn giản hơn.
Giờ xem nguyên tắc kế toán xuất phát từ đâu?
Nó chính ở cái thứ 2 là chuẩn mực kế toán
Mà nó nằm ở chuẩn mực số 01.
Sau đây là tên gọi của các nguyên tắc kế toán quy định ở chuẩn mực này.
2.1. Cơ sở dồn tích
2.2. Hoạt động Liên tục
2.3. Giá gốc
2.4. Phù hợp
2.5. Nhất quán
2.6. Thận trọng
2.7. Trọng yếu
Như vậy có tới 7 nguyên tắc kế toán bạn cần phải nhớ. Giờ bạn hãy tiếp tục đi qua từng nguyên tắc một cách nhanh nhất, nhưng vẫn bắt được ý chính.
Bạn chỉ cần hiểu nôm na từng nguyên tắc này là gì.
Mục đích cuối cùng của chuẩn mực kế toán là vẫn nhằm vào báo cáo tài chính mà.
Các nguyên tắc kế toán cơ bản:
Nguyên tắc kế toán 1: Cơ sở dồn tích
2.1. Cơ sở dồn tích
Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền. Báo cáo tài chính lập trên cơ sở dồn tích phản ảnh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai.
Nguồn: chuẩn mực kế toán số 01
Bình luận của Khanh:
Cái từ dồn tích đã thấy khó hiểu rồi. Có phải là dồn vào rồi tích lại?
Bạn chỉ cần để ý đến cụm từ thời điểm phát sinh mà không căn cứ vào thời điểm thu hay chi tiền mặt.
Vậy nếu ghi sổ một giao dịch căn cứ vào thời điểm thu chi, nó gọi là nguyên tắc tiền mặt. Còn cứ khi phát sinh, nghĩa là khi một giao dịch thực hiện xong thì phải được ghi vào sổ kế toán ngay.
Ví dụ: công ty bạn bán chịu hàng, thì ngay khi bán được hàng bạn đã phải ghi sổ doanh thu. Chứ 2 tháng sau tiền về mới ghi sổ thì lại quá muộn.
Nguyên tắc kế toán 2: Hoạt động liên tục
2.2. Hoạt động Liên tục
Báo cáo tài chính phải được lập trên cơ sở giả định là doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần, nghĩa là doanh nghiệp không có ý định cũng như không buộc phải ngừng hoạt động hoặc phải thu hẹp đáng kể quy mô hoạt động của mình. Trường hợp thực tế khác với giả định hoạt động liên tục thì báo cáo tài chính phải lập trên một cơ sở khác và phải giải thích cơ sở đã sử dụng để lập báo cáo tài chính.
Nguồn: chuẩn mực kế toán số 01
Đây gần như là giả định bắt buộc và phổ biến. Nên nguyên tắc này áp dụng cho gần như tất cả các doanh nghiệp. Khi bạn làm kế toán cho 1 doanh nghiệp đương nhiên bạn sẽ cho rằng công ty sẽ tiếp tục hoạt động trong tương lai chứ.
Trừ khi doanh nghệp đang phá sản thì sẽ không làm kế toán theo nguyên tắc này.
Nói chung nguyên tắc này bạn chỉ cần biết thế, chả cần nhớ làm gì.
Mấy khi bạn phải làm kế toán cho doanh nghiệp sắp phá sản nhỉ! Hiếm lắm. Mà những doanh nghiệp như thế thì vào để làm gì?
Theo kinh nghiệm của Khanh, mặc dù 1 số doanh nghiệp nhìn thấy phá sản tới nơi rồi nhưng mà họ vẫn dựa vào giả định hoạt động liên tục mới kỳ. Chắc để lập báo cáo tài chính theo nguyên tắc thông thường.
Xem thêm về: Nguyên tắc hoạt động liên tục.
Nguyên tắc kế toán thứ 3: Giá gốc
2.3. Giá gốc
Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc. Giá gốc của tài sản được tính theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền đã trả, phải trả hoặc tính theo giá trị hợp lý của tài sản đó vào thời điểm tài sản được ghi nhận. Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có quy định khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể.
Nguồn: Chuẩn mực kế toán số 01
Để hiểu nguyên tắc này là khi thực hiện xong 1 giao dịch (nghiệp vụ kinh tế phát sinh) tạo nên 1 khoản mục tài sản như hàng tồn kho… thi bạn ghi vào sổ sách theo nguyên tắc giá gốc.
Công ty bạn mua giá nào thì bạn ghi theo giá đấy.
Giá này phải là giá thị trường. Giá trị hợp lý tại thời điểm ghi nhận được hiểu là như vậy!
Bạn cứ chọn trường hợp đi mua cho dễ hiểu. Phần lớn giao dịch hình thành tài sản được thực hiện qua cách này!
Nguyên tắc kế toán thứ 4: Phù hợp
2.4. Phù hợp
Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với nhau. Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến việc tạo ra doanh thu đó. Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó.
Nguồn: chuẩn mực kế toán số 01
Hàm ý của nguyên tắc này liên quan chủ yếu đến 2 khái niệm doanh thu và chi phí. Trong chi phí có loại liên quan trực tiếp đến doanh thu. Ví dụ như khi công ty bán hàng thì trước đó phải có giá mua hàng. Chi phí này với doanh thu bán ra phải phù hợp với nhau.
Cũng có 1 số loại doanh thu không có chi phí tương ứng đâu nhé. Khi đó không cần theo nguyên tắc này!
Nguyên tắc kế toán thứ 5: Nhất quán
Các chính sách và phương pháp kế toán doanh nghiệp đã chọn phải được áp dụng thống nhất ít nhất trong một kỳ kế toán năm. Trường hợp có thay đổi chính sách và phương pháp kế toán đã chọn thì phải giải trình lý do và ảnh hưởng của sự thay đổi đó trong phần thuyết minh báo cáo tài chính.
Nguồn: chuẩn mực kế toán số 01
Nguyên tắc này được hiểu là trong năm bạn phải áp dụng phương pháp kế toán thống nhất. Ví dụ như khi áp dụng phương pháp tính giá xuất hàng tồn kho bình quân gia quyền theo tháng thì phải áp dụng cho 12 tháng. Không thể tháng 1 áp dụng phương pháp nhập trước xuất trước còn các tháng cuối năm lại tính bình quân gia quyền theo tháng.
Nguyên tắc kế toán thứ 6: Thận trọng
Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để lập các ước tính kế toán trong các điều kiện không chắc chắn. Nguyên tắc thận trọng đòi hỏi:
– Phải lập các khoản dự phòng nhưng không lập quá lớn;
– Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập;
– Không đánh giá thấp hơn giá trị của các khoản nợ phải trả và chi phí;
– Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về khả năng thu được lợi ích kinh tế, còn chi phí phải được ghi nhận khi có bằng chứng về khả năng phát sinh chi phí.
Nguồn: chuẩn mực kế toán số 01
Bình luận của Khanh:
Ở đây bạn chủ yếu quan tâm đến doanh thu và chi phí.
Với doanh thu bạn cần có bằng chứng chắc chắn mới được ghi sổ kế toán.
Còn chi phí: bạn chỉ cần thấy có dấu hiệu, bằng chứng dù chưa rõ ràng cũng nên cân nhắc khả năng tính toán và ghi sổ những khoản chi phí này luôn.
Xem chi tiết: Nguyên tắc thận trọng.
Nguyên tắc kế toán thứ 7. Trọng yếu
Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp nếu thiếu thông tin hoặc thiếu chính xác của thông tin đó có thể làm sai lệch đáng kể báo cáo tài chính, làm ảnh hưởng đến quyết định kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính. Tính trọng yếu phụ thuộc vào độ lớn và tính chất của thông tin hoặc các sai sót được đánh giá trong hoàn cảnh cụ thể. Tính trọng yếu của thông tin phải được xem xét trên cả phương diện định lượng và định tính.”
Nguồn: Chuẩn mực kế toán số 01
Trọng yếu bạn hiểu đơn giản là phải ưu tiên những cái gì là quan trọng. Có thể đó là một nghiệp vụ với số tiền lớn mình càng phải cân nhắc xem xét kỹ khi ghi sổ.
Theo kinh nghiệm cá nhân Khanh: nhiều kế toán nhiều khi quá sa đà vào những nghiệp vụ có số tiền nhỏ. Nhỏ thi xem xét rất kỹ (vì nó dễ), còn lớn thì lại không chú tâm, ào ào ghi sổ (vì nó phức tạp và khó hơn).
Xem chi tiết: Nguyên tắc trọng yếu.
Ngoài ra 7 nguyên tắc kế toán chính còn có 5 nguyên tắc bổ sung
1. Nguyên tắc khách quan
2. Nguyên tắc công khai
3. Thực thể kinh doanh
4. Thước đo tiền tệ
5. Kỳ kế toán
Xử lý khi có sự xung đột nguyên tắc kế toán
Có thể xảy ra trường hợp trong quá trình kế toán, bạn sẽ gặp phải những tình huống xung đột giữa các nguyên tắc kế toán. Điều này đòi hỏi chúng ta phải có khả năng xử lý một cách linh hoạt và thông minh. Dưới đây là một số nguyên tắc giúp bạn giải quyết những tình huống xung đột này một cách hiệu quả. (Lại nguyên tắc nữa)!
Nguyên tắc 1: Sắp xếp ưu tiên
Trong trường hợp có sự xung đột giữa các nguyên tắc kế toán, hãy xác định được ưu tiên của chúng. Tìm ra nguyên tắc quan trọng hơn và áp dụng nó để đảm bảo tính chính xác và đúng đắn trong việc ghi chép và báo cáo tài chính.
Nguyên tắc 2: Tìm kiếm giải pháp thỏa đáng
Khi gặp phải xung đột nguyên tắc, hãy cố gắng tìm kiếm những giải pháp thỏa đáng và phù hợp với tình huống cụ thể. Đôi khi, chỉ cần điều chỉnh một chút hoặc áp dụng một quy tắc linh hoạt có thể giải quyết được vấn đề.
Nguyên tắc 3: Trao đổi thông tin
Nếu không tự mình giải quyết được xung đột, hãy trao đổi thông tin với các bên liên quan, bao gồm cả ban quản lý và các bộ phận liên quan khác. Thông qua việc chia sẻ ý kiến và thảo luận, bạn có thể tìm ra những giải pháp tốt hơn.
Nguyên tắc 4: Tuân thủ quy định pháp luật
Trong quá trình giải quyết xung đột nguyên tắc kế toán, luôn tuân thủ quy định pháp luật và các quy định của cơ quan quản lý tài chính. Chúng ta cần đảm bảo việc ghi chép và báo cáo tài chính của doanh nghiệp được thực hiện theo các quy định hiện hành.
Nguyên tắc 5: Lưu trữ và ghi chép đầy đủ
Để có thể giải quyết xung đột nguyên tắc kế toán, chúng ta cần đảm bảo việc lưu trữ và ghi chép đầy đủ thông tin và tài liệu liên quan. Điều này có thể giúp chúng ta truy xuất và phân tích thông tin một cách chính xác và nhanh chóng.
Tóm lại về các nguyên tắc kế toán:
Có 7 nguyên tắc kế toán bạn cần biết, nhiều khi cũng quên. Công việc hàng ngày dần làm cho bạn ít khi để ý đến các nguyên tắc này. Đôi khi bạn nên đọc và chiêm nghiệm lại. Sẽ không bao giờ bạn đi chệch hướng!
